Zapraszamy do oglądania wystawy poświęconej monumentalnemu Atlasowi Śląska oraz pracy XVIII-wiecznych kartografów.
„Atlas Silesiae” to jedno z najważniejszych dzieł w historii śląskiej kartografii, stanowiące cenne źródło informacji, z którego czerpać mogą historycy, geografowie, historycy kartografii, historycy sztuki oraz badacze wielu innych dziedzin. Mapy składające się na atlas powstały w przełomowym okresie śląskiej kartografii. W wyniku nacisków ze strony sfer gospodarczych, administracyjnych i wojskowych ówcześni władcy żywili przekonanie, że dobre rządy muszą się opierać na dobrej znajomości kraju. Prace rozpoczęte w 1722 roku z inicjatywy cesarza austriackiego Karola VI, trwające w sumie trzydzieści lat zakończono już po zagarnięciu większej części Śląska przez Fryderyka Wielkiego, co miało wielki wpływ na ostateczną postać Atlasu i czas jego wydania.
Atlas składa się z map ogólnych oraz map szczegółowych księstw śląskich, które nie tylko odzwierciedlają poziom sztuki kartograficznej pierwszej połowy XVIII w., ale pozwalają opisać krajobraz i dokumentują stan administracyjno-gospodarczy Śląska i ziem Prus z tego okresu. Wszystkie mapy zawierają ozdobne kartusze tytułowe, ilustrujące właściwości danej ziemi oraz jej herb. Oficyna Spadkobierców Homanna długo nie mogła uzyskać pozwolenia na opublikowanie map. W latach 1745-1746 wydano sztychowane przez Johanna Matthiasa Hasego mapy Dolnego i Górnego Śląska wykonane na podstawie opracowań pojedynczych księstw śląskich. Z kolei na podstawie obu tych map, miedziorytnik Tobiasz Mayer wykonał mapę przeglądową Śląska, zaznaczając jego nowy podział. Król wydał pozwolenie na druk reszty map w 1750 r., pod warunkiem, że nie zostaną naniesione poprawki (w tej postaci atlas nie miał większej wartości dla celów wojskowych). Ostatecznie atlas ukazał się w lipcu 1752 r. jednak z datą 1750.
Opracowanie opierało się m.in. na pomiarach i mapach kartografów Johanna Wolfganga Wielanda oraz Mattheusa von Schubartha. Wykonanie dokładnych pomiarów (zdjęć kartograficznych) było bardzo trudne z wielu powodów, m.in.: technika ustalania położenia geograficznego bazowała na używaniu drewnianego kwadrantu mającego trzy łokcie (ponad 1,5 m) długości a pomiarów odległości dokonywano za pomocą łańcuchów. Sprawę komplikował także brak ujednoliconej wielkości mili śląskiej, błędne urzędowe specyfikacje miejscowości oraz używanie przez ludność nazw zwyczajowych.
Wystawę będzie można zwiedzać do końca 2026 r.
