Stanisław Józef Bronisław Kasznica, ps. „Stanisław Wąsacz”, „Wąsowski”, „Przepona”, „Służa”, „Maszkowski”, „Borowski”, „Stanisław Piotrowski” (ur. 25 lipca 1908 we Lwowie, zm. 12 maja 1948 w Warszawie) polski dowódca wojskowy, porucznik Wojska Polskiego, podpułkownik i ostatni komendant główny tej części Narodowych Sił Zbrojnych, która nie podporządkowała się rozkazowi scalenia z Armią Krajową (NSZ-ZJ); na przełomie lat 1946/1947 podporządkował dowodzoną przez siebie organizację Narodowemu Zjednoczeniu Wojskowemu. W 1947 r. został aresztowany przez UB i skazany na wielokrotną karę śmierci. Wyrok wykonano 12 maja 1948 r. w więzieniu mokotowskim strzałem w tył głowy. O zamiarze wykonania wyroku rodzina nie została powiadomiona. Ciała nie wydano rodzinie. Zostało ono skryte, bezimienne, w mundurze Wehrmachtu, wrzucone do zbiorowego dołu i pogrzebane w nieznanym i nieoznakowanym miejscu. Jego szczątki zostały odnalezione w 2012 podczas prac wykopaliskowych na terenie Kwatery na Łączce (wśród 117 osób), przez badaczy Instytutu Pamięci Narodowej działających pod kierunkiem prof. Krzysztofa Szwagrzyka. 27 września 2015 r. ppłk Stanisław Kasznica został uroczyście pochowany w Panteonie-Mauzoleum Żołnierzy Wyklętych- Niezłomnych na Łączce na Powązkach Wojskowych w Warszawie.
Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82aw_Kasznica_(komendant_NSZ)
Zestawienie bibliograficzne zostało sporządzone na podstawie zawartości katalogów elektronicznych Biblioteki Narodowej i innych bibliotek zgrupowanych w KARO, a także z autopsji. Uporządkowane jest alfabetycznie według tytułów publikacji, z podziałem na wydawnictwa zwarte i artykuły z czasopism oraz netografię. Materiał obejmuje 35 pozycji, które ukazały się w latach 1994-2024. Wydawnictwa dostępne w PBW i Filiach oznaczone zostały sygnaturami.
1. Bohaterowie z dołów śmierci / Waldemar Kowalski. – Warszawa : Wydawnictwo Naukowe PWN, 2016. – 343, [1] s., [24] s. tabl. kolor. ; 21 cm. – ISBN 978-83-01-18774-3. – S. 81-103 Stanisław Kasznica – ostatni komendant NSZ
Sygn. M 218414 (Opole)
2. Co pozostało? : o rodzinach Kaszniców, Durskich i Szymańskich / Teresa z Szymańskich Krokowicz. – [Poznań] : Media Rodzina [etc.], cop. 2013. – 246, [2] s. : il. ; 23 cm. – ISBN 978-83-7278-847-4
3. Encyklopedia „białych plam”. T. 9, Jeske Choiński Teodor – Koniuchy / [red. Mirosław Fijołek et al. ; aut. haseł Czesław Stanisław Bartnik et al.]. – Radom : Polskie Wydaw. Encyklopedyczne, 2002. – 320 s. ; 24 cm. – ISBN 83-88822-36-5, ISBN 83-912068-0-7
4. „Łączka” : poszukiwania i identyfikacja ofiar terroru komunistycznego pochowanych na warszawskich Powązkach / Karolina Wichowska ; Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu. – Wyd. 2 uzup. – Warszawa : Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, 2016. – 176 s. : il. (w tym kolor.) ; 21 cm. – ISBN 978-83-7629-947-1
Sygn. M 053864, M 053865 (Kluczbork) ; M 068146, M 068147 (Nysa)
5. „Łączka” : poszukiwania i identyfikacja ofiar terroru komunistycznego pochowanych na warszawskich Powązkach / Karolina Wichowska. – Warszawa : Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2015. – 172, [1] s. : il. (w tym kolor.) ; 21 cm. – ISBN 978-83-7629-853-5
6. Narodowe Siły Zbrojne : dokumenty, struktury, personalia. T. 3, NSZ-ONR / zebrał, opracował i wstępem opatrzył Leszek Żebrowski. – Warszawa : Burchard Edition, cop. 1996. – 213, [10] stron : fotografie, portrety, faksymilia ; 21 cm. – ISBN 83-904446-3-1
7. Niewinnie straceni w Warszawie 1944-1956 / [tekst Tadeusz Swat]. – Warszawa : Fundacja Ochrony Zabytków, 1994. – 111 s. : fot., portr. ; 23 cm.
8. „Niezłomni” Lech Neyman i Stanisław Kasznica 1908-1948 : historia ostatnich przywódców NSZ : konferencja naukowa / [red. Rafał Sierchuła ; Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu]. – Poznań : Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, [2008]. – 24 s. : il. ; 24 cm.
9. Obława na Wyklętych : polowanie bezpieki na Żołnierzy Niezłomnych / Tadeusz M. Płużański. – Zakrzewo : Replika, cop. 2017. – 303 strony, [24] strony tablic : ilustracje ; 24 cm. – ISBN 978-83-7674-596-1
10. Obława na Wyklętych : polowanie bezpieki na Żołnierzy Niezłomnych / Tadeusz M. Płużański. – Wydanie II. – Poznań : Replika, copyright 2024. – 303, [1] strona, [24] strony tablic : faksymilia, fotografie ; 24 cm. – ISBN 978-83-67867-63-4
11. Ostatni komendant Narodowych Sił Zbrojnych Stanisław Józef Kasznica (1908-1948) / Marta Szczesiak-Ślusarek. // [W:] Obóz narodowy w obliczu dwóch totalitaryzmów / pod red. Rafała Sierchuły ; Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. – Warszawa : Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2010. – ISBN 978-83-7629-145-1. – S. 223-237
12. Piastowy szlak / Stanisław Kasznica ; wstępem i przypisami opatrzył Olgierd Grott. – Kraków : Ośrodek Myśli Politycznej : Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2023. – XXIX, [1], 176, [10] stron : portret ; 22 cm. – (Polskie Studia nad Totalitaryzmem ; t. 18). – ISBN 978-83-67830-03-4
13. Poczet żołnierzy wyklętych / Mateusz Saweczko. – Warszawa : Capital, cop. 2016. – 356, [10] s. : fot. ; 21 cm. – ISBN 978-83-64037-24-5. – S. 161-165: Stanisław Kasznica
Sygn. C 57746 (Kluczbork)
14. “The Soldiers’ Field” : the excavation and identification of communist terror victims buried in the Powązki Cemetery in Warsaw / Karolina Wichowska ; transl. by Anna Brzostowska and Jerzy Giebułtowski. – Warsaw : The Institute of National Remembrance – The Commission for the Prosecution of Crimes Against the Polish Nation, 2016. – 175, [1] s. : il. (w tym kolor.) ; 21 cm. – ISBN 978-83-8098-022-8
15. Warszawa ’44 : propaganda wokół powstania jako narzędzie dawnej i współczesnej polityki / Leszek Żebrowski. – Wydanie pierwsze. – Warszawa : Capital, copyright 2018. – 254, [1] strona : ilustracje ; 21 cm. – ISBN 978-83-64037-11-5
16. Wyklęte życiorysy / Jolanta Drużyńska, Stanisław M. Jankowski. – Poznań : „Rebis”, 2009. – 488 s. : il. ; 23 cm. – (Historia / „Rebis”). – ISBN 978-83-7510-373-1
17. Związek Jaszczurczy/NSZ / Maciej Krawczyk. – Warszawa : Edipresse-Kolekcje : Bellona, cop. 2016. – 62 s. : il. kolor. ; 25 cm. – (Polska Walcząca – Historia Polskiego Państwa Podziemnego ; t. 21). – ISBN 978-83-7989-368-3, ISBN 978-83-7989-524-3, ISBN 978-83-11-14246-6
18. Żołnierze wyklęci : antykomunistyczne podziemie zbrojne po 1944 roku / wybór i oprac. Grzegorz Wąsowski, Leszek Żebrowski. – Warszawa : „Volumen” : Liga Republikańska, 1999. – 343, [2] s. : il., 2 mapy ; 30 cm. – ISBN 83-7233-184-7
W czasopismach:
19. Epitafium pułkownika Kasznicy / Rafał Sierchuła. // Nasz Dziennik (Wyd. zasadnicze). 1429-4834. – 2013, nr 51, dod. Podziemna Armia, s. VI
20. Kolejni bohaterowie przywróceni Polsce / Jarosław Wróblewski. // Nasza Polska. 1425-1914. – 2013, nr 9, s. 15
21. Narodowiec ścigany przez Berię / Tadeusz M. Płużański. // Najwyższy Czas! : pismo konserwatywno-liberalne. 0867-0366. – 2024, nr 21/22, s. XLIV-XLV
22. Nieugięta Polka / Paweł Żołądek. // Nasz Dziennik (Wyd. zasadnicze). 1429-4834. – 2024, nr 148, s. 15-16
23. O Polskę katolicką : katownie bezpieki / Paweł Żołądek. // Nasz Dziennik (Wyd. zasadnicze). 1429-4834. – 2023, nr 167, s. 14-15
24. O Wielką Polskę : dla Ciebie, Polsko / Marta Szczesiak-Ślusarek. // Nasz Dziennik (Wyd. zasadnicze). 1429-4834. – 2019, nr 108, dod. Dodatek Historyczny IPN, s. II
25. Odnaleziono szczątki Stanisława Kasznicy / Maciej Motas. // Myśl Polska (Warszawa ; 2005). 1733-909X. – 2013, nr 9/10, s. 3
26. Ostatni komendant NSZ na celowniku Moskwy / Tadeusz Płużański. // Najwyższy Czas! : pismo konserwatywno-liberalne. 0867-0366. – 2022, nr 11/12, s. XLVIII-L
27. Ostatnie widzenie na Rakowieckiej : katownie bezpieki / Paweł Żołądek. // Nasz Dziennik (Wyd. zasadnicze). – 1429-4834. – 2024, nr 85, s. 16-17
28. Polska według Kasznicy : o co walczył komendant Narodowych Sił Zbrojnych? : jednym z celów, które Stanisław Kasznica stawiał przed narodowcami po przejęciu władzy w Polsce, była likwidacja wielopartyjnego systemu politycznego : teraz wielopartyjny Sejm oddał mu hołd / Igor Rakowski-Kłos. // Ale Historia : tygodnik historyczny. 2084-3801. – 2023, nr 20, s. 8
29. Rosyjski akcent prokuratora / Eleonora Kasznica ; rozm. przepr. Maciej Walaszczyk. // Nasz Dziennik (Wyd. zasadnicze). 1429-4834. – 2013, nr 52, s. 6-7
30. Stanisław Kasznica : prawnik, polityk, patriota / Tadeusz Płużański. // Wyklęci : ogólnopolski kwartalnik poświęcony żołnierzom wyklętym. 2450-4874. – 2016, nr 3, s. 104-111
Netografia:
31. Kasznica Stanisław ps. „Stanisław Wąsacz”, „Wąsowski”, „Przepona”, „Służa”, „Maszkowski”, „Borowski” / Tadeusz Paweł Rutkowski [online], [dostęp 20.01.2026].
Dostępny w Internecie: https://www.nsz.com.pl/stanisaw-kasznica/
32. Stanisław Józef Kasznica – Powstańcze biogramy. [online], [dostęp 20.01.2026].
Dostępny w Internecie: https://www.1944.pl/powstancze-biogramy/stanislaw-kasznica,20401.html
33. Stanisław Józef Kasznica (1908 -1948) / Rafał Sierchuła [online], [dostęp 20.01.2026].
Dostępny w Internecie: http://www.copozostalo.pl/wazne-postaci/65-stanislaw-jozef-kasznica
34. Stanisław Kasznica – Bohater Wyklęty przez zdrajców [online] / Norbert Giżyński // Gazeta Częstochowska. – 2019, nr 12 , [dostęp 20.01.2026].
Dostępny w Internecie: https://gazetacz.com.pl/stanislaw-kasznica-8211-bohater-wyklety-przez-zdrajcow23911/
35. Stanisław Kasznica (1908-1948) / Waldemar Kowalski [online], [dostęp 20.01.2026].
Dostępny w Internecie: https://dzieje.pl/postacie/stanislaw-kasznica-1908-1948
Oprac. Ewa Dolata-Makuch
Filia OCE PBW w Kluczborku
Styczeń 2026
