W 2026 roku przypada 200. rocznica śmierci Stanisława Staszica – jednego z najwybitniejszych przedstawicieli polskiego oświecenia, pisarza politycznego, publicysty, przyrodnika, filozofa, tłumacza. Sejm Rzeczpospolitej Polskiej mając na uwadze życie Stanisława Staszica i jego wpływ na dzieje Polski, postanowił oddać hołd i ustanowić rok 2026 Rokiem Stanisława Staszica.
Prezentowane zestawienie bibliograficzne w wyborze poświęcone życiu i twórczości pisarza zostało sporządzone na podstawie elektronicznych baz danych Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Opolu, Polskiej Bibliografii Literackiej oraz baz Biblioteki Narodowej. Bibliografia gromadzi 158 opisów bibliograficznych; na uwagę zasługuje kilka książek autorstwa Staszica, a także dwie publikacje odnoszące się do biografii pisarza, wydane przed 1945 r., dostępne w zbiorach PBW. Materiał bibliograficzny uporządkowano alfabetycznie, z podziałem na wydawnictwa zwarte i artykuły w czasopismach. Książki dostępne w PBW w Opolu i/lub filiach oznaczone są sygnaturą. Niektóre pozycje bibliograficzne posiadają linki odsyłające do baz pełnotekstowych.
Bibliografia podmiotowa
1. Być narodowi użytecznym / Stanisław Staszic ; wybór i wstęp, Bogdan Suchodolski.- Warszawa : Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1976. – 60,[4] s. : 1 portr. ; 25 cm.
C 027534 (Kluczbork), C 100289 (Opole)
2. Dziennik podróży Stanisława Staszica : 1789-1805 / z rękopisów wyd. Czesław Leśniewski. – Kraków :Warszawa [etc.] : Skł. gł. Księgarnia Gebethnera i Wolffa, nakł. Polskiej Akademji Umiejętności ; 1931. – XLVI, 515 s. : err. ; 24 cm.
M 16356 (Kędzierzyn-Koźle)
3. O nauce, jej znaczeniu i organizacji : wybór pism / Stanisław Staszic ; oprac. Bogdan Suchodolski. – [Warszawa] : Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1952. – 379, [5] s. : portr. ; 21 cm.
M 13256 M 24375 (Kędzierzyn-Koźle), M 024199 M 055549 (Opole)
4. O przyczynach szkodliwości Żydów / Stanisław Staszic. – Krzeszowice : Ostoja, 2003. – 33 s.
5. O ziemiorodztwie Karpatow i innych gor i rownin Polski / Stanisław Staszic. – O ziemiorództwie Karpat i innych gór i równin Polski. – Warszawa : Wydawnictwa Geologiczne, 1955. – [137], 390 s. wiele liczb. ; 23 cm + Atlas : 16 tabl. i map złoż.
M 19893 M 24571 (Kędzierzyn-Koźle)
6. O ziemiorodztwie Karpatow i innych gor i rownin Polski : atlas / Stanisław Staszic. – Warszawa : Wydawnictwa Geologiczne, 1955. – [16] k. tabl. ; 23 cm. – (Klasycy Geologii Polskiej )
M 19894 (Kędzierzyn-Koźle)
7. Opisanie Tatr : (wybór tekstów) / Stanisław Staszic ; wyboru dokonali, koment. i przypisami opatrzyli Jerzy Mikuszewski i Zbigniew Wójcik. – Warszawa : Polskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk o Ziemi, 2005. – 171 s., [2] k. tabl. (w tym kolor.), [2] k. tabl. złoż. luzem : il. ; 24 cm.
8. Pisma filozoficzne i społeczne. T. 1 / Stanisław Staszic ; oprac. i wstępem poprzedził Bogdan Suchodolski. – Warszawa : Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1954. – XXVIII, 384, [1] s. : il. ; 20 cm.
9. Pisma filozoficzne i społeczne. T. 2 / Stanisław Staszic ; oprac. i wstępem poprzedził Bogdan Suchodolski. – [Warszawa] : Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1954. – 389, [1] s. ; 19 cm. – (Biblioteka Klasyków Filozofii. Pisarze Polscy / Polska Akademia Nauk. Komitet Filozoficzny. )
054313/II (Nysa)
10. Pisma i wypowiedzi pedagogiczne / Stanisław Staszic. – Wrocław : Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1956. – 331 s. ; 21 cm.
M 041780 (Opole)
11. Przestrogi dla Polski / Stanisław Staszic ; oprac. Stefan Czarnowski. – Wyd. 3. – Wrocław : Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008. – LVI, 255, [3] s. ; 20 cm.
12. Ród ludzki : wersja brulionowa po raz pierwszy ogłoszona drukiem według zachowanego rękopisu. T. 1 / Stanisław Staszic ; oprac. Zbigniew Daszkowski ; przedm. Bogdan Suchodolski ; Polska Akademia Nauk. – [Warszawa] : Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1959. – LXI, [1], 294, [1] s., [1] k. tabl. : il. ; 19 cm. – (Biblioteka Klasyków Filozofii. Pisarze Polscy )
MP 023021/I (Opole)
13. Ród ludzki : wersja brulionowa po raz pierwszy ogłoszona drukiem według zachowanego rękopisu. T. 2 / Stanisław Staszic ; oprac. Zbigniew Daszkowski ; przedm. Bogdan Suchodolski ; Polska Akademia Nauk. – [Warszawa] : Państwowe Wydawnictwo Naukowe, dr. 1959. – 343, [1] s. : il. ; 19 cm. – (Biblioteka Klasyków Filozofii. Pisarze Polscy. )
MP 023021/II (Opole)
14. Ród ludzki : wersja brulionowa po raz pierwszy wygłoszona drukiem według zachowanego rękopisu. T. 3 / Stanisław Staszic ; oprac. Zbigniew Daszkowski ; przedm. Bogdan Suchodolski ; Polska Akademia Nauk. – [Warszawa] : Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1959. – 543, [9] s. : il. ; 20 cm. – (Biblioteka Klasyków Filozofii. Pisarze Polscy )
MP 023021/III (Opole)
15. Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego : Kanclerza i Hetmana W. K. / Stanisław Staszic. – Warszawa : M. Arct, 1919. – 139 s. ; 17 cm. – ( Biblioteczka Ekonomiczna ; nr XI )
Z 210054 (Opole)
16. Uwagi nad życiem Jana Zamojskiego kanclerza i hetmana W. K. do dzisiejszego stanu Rzeczypospolitej Polskiej przystosowane dzieło Stanisława Staszyca. – Wydanie /Kazimierza Józefa Turowskiego. – Kraków : nakł. Drukarni „Czasu”, 1861. – 228, [1] s. ; 19 cm. – (Biblioteka polska ;, [ser. 6, z. 13-15] )
M 10431(Kędzierzyn-Koźle), Z 019994 (Opole)
17. Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego / Stanisław Staszic ; oprac. Stefan Czarnowski. – Wyd. 2 zm. – Wrocław : Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, [1952]. – LVIII, 222, [1] s. ; 18 cm. – ( Biblioteka Narodowa. Seria 1, ISSN 0208-4104 ; nr 90 )
M 8744 (Kędzierzyn-Koźle), M 031328 MP 005313 (Opole)
18. Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego / Stanisław Staszic ; wydanie krytyczne i wstępem zaopatrzył, Stefan Czarnowski. – Kraków : Krakowska Spółka Wydawnicza, 1926. – XLVII,370 s. ; 17 cm. – ( Biblioteka Narodowa. Seria 1, ISSN 0208-4104 ; nr 90 )
Z 025575 (Opole)
19. Uwagi zakordonowanego obywatela pruskiego nad protestacją konfederacji targowickiej przeciwko wkroczeniu wojsk pruskich do Polski / Stanisław Staszic. – W Toruniu : s.n ., 1793. – 15 s.
20. Wybór pism / Stanisław Staszic ; oprac. i wstępem zaopatz., Celina Bobińska. – Warszawa : „Książka”, 1948. – 139,[2] s. ; 17 cm. – ( Biblioteka Pisarzy Polskich i Obcych )
* Dostępne w Internecie: https://polona.pl/item-view/191580f1-b54a-44f3-b7f7-f1e0353316b8?page=3 [dostęp: 06.02.2026 r.]
Bibliografia przedmiotowa
Książki:
21. Bibliografia staszicowska 1990-2016 / Marcin Rosołowski. – Warszawa : Instytut Staszica, 2017. – 48 s. ; 21 cm.
22. Człowiek i obywatel w piśmiennictwie naukowym i podręcznikach polskiego oświecenia / Irena Stasiewicz-Jasiukowa. – Wrocław [etc] : Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1979. – S. 156-169 : Człowiek i ród ludzki w historiografii Stanisława Staszica
M 045047 (Brzeg), M 119840 (Opole)
23. Ekonomiczne poglądy Stanisława Staszica / Joanna Grzywicka. – Warszawa : Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1957. – 344 s. ; 20 cm.
24. Europa i idea europejska w myśli Stanisława Staszica / Tomasz Matlęgiewicz // W : Polskie widzenie Europy : historia i współczesność / pod red. Wojciecha Józefa Burszty i Joanny Nowak. – Warszawa : Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 2012. − S. 15-37
25. Idea narodu w polskiej myśli oświeceniowej / Andrzej Walicki ; Polska Akademia Nauk Instytut Filozofii i Socjologii. – Warszawa : PAN IFiS, 2000. – S . 59-82 : Stanisław Staszic
M 182806 (Opole)
26. Jak powstał i jak został spożytkowany majątek Stanisława Staszica? : zarys zagadnienia / Krzysztof Karbownik // W : Stanisław Staszic dla współczesności : nowe odczytanie idei staszicowskich : seminarium, Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica, 12 maja 2012 roku / [red. Agnieszka Rusinek]. – Kraków : Wydawnictwa AGH, 2012. − S. 91-104
27. Kultura wsi w Dziennikach podróży (1789-1805) Stanisława Staszica / Violetta Wróblewska // W : Kultura wsi w egodokumentach / pod red. Huberta Czachowskiego i Violetty Wróblewskiej. – Toruń : Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika , 2016. – S. 15-30
28. Materiały do działalności pedagogicznej Stanisława Staszica / oprac. i wstępem opatrzył Tadeusz Nowacki. Wrocław : Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo, 1957. – CVIII, 292 s., [1] k. tabl. : 1 portr. ; 25 cm.
MP 015667 (Opole)
29. Miejsce i znaczenie gór w twórczości Stanisława Staszica : materiały z sympozjum, Kraków, 3 grudnia 2005 / pod red. Wiesława A. Wójcika. – Kraków : Oficyna Wydawnicza „Wierchy” Centralnego Ośrodka Turystyki Górskiej PTTK, 2005. – 159, [1] s. : il. ; 23 cm.
30. Naród, nacjonalizm, patriotyzm / Andrzej Walicki ; wstęp Andrzej Mencwel. – Prace wybrane. – Kraków : „Universitas”, 2009. – S. 82-107 : Stanisław Staszic
M 201462 (Opole)
31. Nowe spojrzenie na poglądy i działalność Stanisława Staszica / Janusz Skodlarski. – Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2010. – 131 s.
32. O języku Stanisława Staszica / Stanisław Szober. – Lublin : [s.n], 1926. – 56 s. ; 30 cm.
Z 047694 (Opole)
33. „O ziemiorództwie Karpatów” Stanisława Staszica w literaturze romantycznej / Jacek Kolbuszewski // W : W kręgu oświecenia i teatru : prace ofiarowane profesorowi Mieczysławowi Klimowiczowi w 70 rocznicę urodzin / pod red. Andrzeja Cieńskiego. – Wrocław : Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989. – S. 165-177
M 044136 (Brzeg), M 51923 (Kędzierzyn-Koźle), M 044568 (Kluczbork), M 052419 (Nysa), M 159092 M 159491 (Opole)
34. Od retoryki do autobiografii : struktura i styl „Uwag…” i „Przestróg…” Stanisława Staszica / Bożena Chodźko // W: Styl a semantyka / pod red. Ireny Szczepankowskiej. – Białystok : Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2008. – S. 195-203
35. Oświeceniowa idea zjednoczonej Europy Stanisława Staszica / Adrian Musiał // W : Myślenia utopijne i mityczne : aporie filozoficzne / pod redakcją Kamila M. Wieczorka. – Siemianowice Śląskie : Wydawnictwo Leimark, 2016. – S. 79-99
36. Polityka gospodarcza Stanisława Staszica i Ksawerego Druckiego-Lubeckiego a rozwój Staropolskiego Okręgu Przemysłowego / Jerzy Szczepański // W : Region świętokrzyski : mit czy rzeczywistość? : materiały konferencji naukowej, Kielce, 23 maja 2001. – Kielce : TAKT, 2001 Prace Instytutu Historii Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach, nr 29. – S. 181-190
37. Prekursor spółdzielczości polskiej − Stanisław Staszic / Janusz Luty // W : Ojcostwo : powołanie czy zadanie? : praca zbiorowa / pod red. Jana Zimnego. – Stalowa Wola : Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II. Katedra Pedagogiki Katolickiej, 2013. – S. 687-698
38. Stanisław Staszic / Barbara Szacka. – Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, 1966. – 270, [5] s. : il., portr. ; 21 cm. – ( Ludzie żywi ; 9. )
39. Stanisław Staszic / Halina Winnicka. – Warszawa : Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1965. – 46,[2] s. : il. ; 20 cm.
M 010509 (Kluczbork), M 044684 (Opole)
40. Stanisław Staszic / Jerzy Sikora. – Katowice : „Śląsk”, 1974. – 385, [3] s. : il., portr. ; 25 cm.
M 27512 (Kędzierzyn-Koźle), M 024260 M 024261 (Kluczbork),M 089354 (Opole)
41. Stanisław Staszic / Karol Koźmiński ; [il. Anna Stylo-Ginter]. – Warszawa : „Nasza Księgarnia”, 1965. – 186, [2] s. : il. ; 18 cm.
M 010560 (Kluczbork), M 045485 (Opole)
42. Stanisław Staszic / Zofia Chyra-Rolicz. – Warszawa : Państ. Wydaw. Naukowe, (Krak : DNar), 1980. – 152, [4] s., [12] k. tabl. : il., portr. ; 17 cm.
43. Stanisław Staszic a kwestia żydowska / Józef Kruszyński. – Krzeszowice : Ostoja, 2003. -41 s.
44. Stanisław Staszic, filantrop, mąż stanu i uczony, ur. 1755 † 1826 : zarys biograficzny w setną rocznicę zgonu / Stanisław Cieszkowski. [Warszawa] : Bibljoteka Domu Polskiego, 1925 (Warszawa : B. Wierzbicki). – 94, [2] s. ; 17 cm.
Z 082616 (Opole)
45. Stanisław Staszic : filozof i reformator społeczny / Zbigniew Łotys. – Olsztyn : Wyższa Szkoła Pedagogiczna, 1999. – 219, [1] s. ; 24 cm. – (Studia i Materiały WSP WSP w Olsztynie ; nr 158)
46. Stanisław Staszic − geologia − górnictwo − hutnictwo / [red. nauk. Antoni Stanisław Kleczkowski]. – Warszawa : Wydaw-a Geologiczne, (Katow : ZG3), 1979. – 196 s. : il. mapy, portr. ; 24 cm
47. Stanisław Staszic i jego epoka : materiały sesji popularnonaukowej / red. słowo wstępne Bogdan Ziontek ; posł. Antoni Czyż. – Siedlce : Zespół Szkół Zawodowych Nr 1 ; Warszawa : Towarzystwo „Ogród Ksiąg”, 2001. – 95 s., [8] k. tabl. : il., faks., fot. ; 21 cm.
M 186894 (Opole)
48. Stanisław Staszic i początki polskiego liberalizmu / Piotr Napierała // W : Liberalizm nad Wisłą (XIX-XXI wiek) : koncepcje, ludzie działalność / pod red. Eryka Krasuckiego, Tomasza Sikorskiego, Adama Wątora. – Szczecin : Wydawnictwo Naukowe Wydziału Humanistycznego US Minerwa, 2014. − S. 273-291
49. Stanisław Staszic : jego życie i ideologja w dobie Polski Niepodległej (1755-1795) / Czesław Leśniewski. – Warszawa : nakł. Towarzystwa Naukowego Warszawskiego i Gebethnera i Wolffa, 1926. – 352, [2] s. ; 23 cm.
M 16369 M 19671 M 17319 (Kędzierzyn-Koźle)
50. Stanisław Staszic − myśliciel, pisarz, uczony / [red. Hanna Cieniuszek]. – Warszawa : Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2006. – 328 s. ; 24 cm.
51. Stanisław Staszic − najbardziej znany duchowny urodzony w Pile / Maciej Usurski // W : 50 lat Kościoła koszalińsko-kołobrzeskiego / pod red. ks. dr. Tadeusza Ceynowy. – Radom : Wydawnictwo Sieć Badawcza Łukasiewicz – Instytut Technologii Eksploatacji Koszalin : Archiwum Diecezji Koszalińsko-Kołobrzeskiej w Koszalinie : Biblioteka Wyższego Seminarium Duchownego w Koszalinie, 2022. – S. 241-256
52. Stanisław Staszic : organizator nauki i gospodarki / Zbigniew Wójcik. – Kraków : Stowarzyszenie Wychowanków Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica, 1999. – 220 s. : il. ; 24 cm.
53. Stanisław Staszic : portret mieszczanina / Barbara Szacka. – Warszawa : „Wiedza Powszechna”, 1962. – 215, [1] s., [29] k. tabl. il. ; 21 cm. – ( Biblioteka Wiedzy Historycznej. Historia Polski.)
M 027405 (Brzeg), M 5424 M 7388 (Kędzierzyn-Koźle), M 006272 (Kluczbork), M 006698 (Nysa), M 032229 (Opole)
54. Stanisław Staszic − prekursor spółdzielczości rolniczej / Zofia Chyra-Rolicz. – Siedlce : IH AP, 2004. – 84, [23] s. : faks., fot., portr. ; 25 cm.
55. Stanisław Staszic : promotor opieki i pracy społecznej / Ewa Marynowicz-Hetka // W : Kultura, zmiana społeczna, wychowanie : inspiracje i poszukiwania : księga jubileuszowa poświęcona profesor Annie Przecławskiej / red. nauk. Adam Grodzki ; red. nauk. Danuta Świerczyńska-Jelonek ; red. nauk. Anna Wiłkomirska. – Warszawa : Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, cop. 2006. – S. 181-190
56. Stanisław Staszic : syn Ziem Odzyskanych / Stanisław Krokowski. Poznań : Zarząd Miejski, 1948. – 71, [1] s., [4] k. tabl. : il. ; 21 cm.
M 027901 (Opole)
57. Stanisław Staszic twórca polskiego wyższego szkolnictwa technicznego : sympozjum, Kielce, 28 czerwca 2010 r. / [red. Stanisław Meducki]. – Kielce : Wydawnictwo Politechniki Świętokrzyskiej, 2010. – 117 s. : il. ; 25 cm.
58. Stanisław Staszic (1755-1826) / Barbara Szacka // W : Pisarze polskiego oświecenia. T. 2 / pod red. Teresy Kostkiewiczowej i Zbigniewa Golińskiego. – Warszawa : Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994. – S. 614-631
M 54660/II (Kędzierzyn-Koźle), C 165556/II I 165565/II M 188826/II (Opole)
59. Stanisław Staszic 1755-20.I.1826 : (w setną rocznicę zgonu) / Mieczysław Gawlik. – Lwów [etc.] : Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, 1926 [i.e. 1925] ([Lwów] : Druk. Zakładu Narodowego im. Ossolińskich). – [4], 35 s., 1 k. tabl. : il. ; 18 cm.
M 13880 (Kędzierzyn-Koźle), Z 027831 (Opole)
60. Stanisław Staszic (1755-1826) / Witold Molik. – Poznań : Krajowa Agencja Wydawnicza, 1980. – [14] k. : il., 1 portr. ; 22 cm. – ( Z Dziejów Wielkopolski )
M 028295 (Brzeg), M 033568 (Kluczbork), M 123010 (Opole)
61. Stanisław Staszic 1755-1826 : w 270. rocznicę urodzin kanclerza szamotulskiej kolegiaty / Mikołaj Wełnic. – Szamotuły : BPMiG Szamotuły Poznań : Wydawnictwo Kontekst, 2025. – 61, [1] s. : faksym., fot., il, portr. ; 21 cm.
62. Stanisław Staszic : syn Ziem Odzyskanych / Stanisław Krokowski. Poznań : Zarząd Miejski, 1948. – 71, [1] s., [4] k. tabl. : il. ; 21 cm.
M 027901 (Opole)
63. Stanisław Staszic : życiorys / napisał Bolesław Limanowski. – Warszawa : Wydawnictwo J. Mortkowicza, [ok. 1920]. – 110 s. ; 19 cm. – (Plutarch Polski )
M 20536 (Kędzierzyn-Koźle)
64. Stanisława Staszica koncepcja człowieka / Tadeusz Sznajderski. – Warszawa : Wydawnictwo IFiS PANm, 2020. – 311, [1] s. ; 20 cm.
65. Stanisława Staszica krytyczne uwagi na temat Włoch, Włochów i włoskiej sztuki w italskiej drodze widzianych (1790-1791) / Małgorzata Wrześniak // W : Obrazy drogi w literaturze i sztuce / pod red. Jana Adamowskiego i Katarzyny Smyk. – Lublin : Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2012. – S. 211-222
66. Stanisława Staszica uwagi o prawie sądowym w papieskim Rzymie u schyłku XVIII stulecia / prof. dr hab. Marian Mikołajczyk // W: Cui bono? : księga jubileuszowa dedykowana Profesor Annie Pikulskiej-Radomskiej / pod red. Łukasza Jana Korporowicza i Dagmary Skrzywanek-Jaworskiej. – Łódź : Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2020. – S . 349-366
67.Staszic (Stasic, Staszyc) Stanisław Wawrzyniec / Maria Czeppe, Zbigniew J. Wójcik // W : Polski Słownik Biograficzny. T. 42/4 z. 175, Starzyński Bolesław – Stawiarski Seweryn / red. nacz. Andrzej Romanowski ; Polska Akademia Nauk, Polska Akademia Umiejętności. – Warszawa : Instytut Historii PAN ; Kraków : Polska Akademia Umiejętności, 2004. − S. 540-551
C 041492/XLII (Opole)
68. Studia z dziejów polskiej myśli filozoficznej i naukowej / Bogdan Suchodolski ; Polska Akademia Nauk. Komitet Historii Nauki. – Wrocław : Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1958. – S. 349-458 : Stanisław Staszic; Staszic jako uczony; Filozofia historii w „Rodzie ludzkim” Stanisława Staszica
M 002956 (Brzeg), M 2177 (Kędzierzyn-Koźle), M 002647 M 020861 (Kluczbork), M 002197 M 002801(Nysa), M 02066 (Opole)
69. Szlakiem Stanisława Staszica / Jan Wysokiński. – Warszawa : Wydaw. PTTK Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego „Kraj”, 1988. – 149, [3] : il., fot., mapy, pl., portr. ; 16 cm.
70. Teoria i utopia Stanisława Staszica / Barbara Szacka. – Warszawa : Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1965. – 267, [1] s. ; 20 cm.
M 9151 (Kędzierzyn-Koźle), M 048231 (Opole)
71. U źródeł ideologii taternictwa : (o wartościach estetycznych przyrody Tatr w „Ziemiorodztwie Karpatów” Stanisława Staszica) / Andrzej Matuszczyk. – Kraków : AWF, 1985. – 174 s. ; 23 cm.
72. Uniwersalność dziejów w „Rodzie ludzkim” Stanisława Staszica / Tomasz Matlęgiewicz // W : Człowiek w kontekstach kulturowych i historycznych / pod red. Honoraty Jakuszko, Leszka Kopciucha. – Lublin : Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2012. – S. 271-281
73. Związki twórczości Stanisława Staszica z sentymentalizmem / Barbara Wolska // W Literatura, historia, dziedzictwo : prace ofiarowane Profesor Teresie Kostkiewiczowej / pod red. Tomasza Chachulskiego i Anny Grześkowiak-Krwawicz. – Warszawa : Instytut Badań Literackich PAN, 2006. – S. 319-330:
Artykuły w czasopismach:
74. Antropologiczno-społeczna geneza wojny w „Rodzie ludzkim” Stanisława Staszica / Anna Łysiak-Łątkowska // Studia i Materiały do Historii Wojskowości. – T. 41 (2004), s. 119-126
Badania fizjograficzne Karpat w pismach Stanisława Staszica / Beata Wysokińska // Wiek Oświecenia. – [T.] 22 (2006), s. 227-238
75. Cienie oświeconego / Marcin Wodziński // Polityka. – 2026, nr 4, s. 69-71
76. Dlaczego Stanisław Staszic jest nam tak bliski i współczesny? / Włodzimierz Zych // Rozprawy z Dziejów Oświaty. – T. 45 (2006), s. 179-189
* Dostępne w Internecie: https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/rozprawy-z-dziejow-oswiaty/2006-tom-45/rozprawy_z_dziejow_oswiaty-r2006-t45-s179-189.pdf [dostęp: 06.02.2026 r.]
77. Dramat reformatora : między wolnością a modernizacją / Tomasz Kizwalter // Wiek Oświecenia. – [T.] 22 (2006), s. 81-88
78. Dwaj twórcy Zagłębia Staropolskiego / Wojciech Morawski // Mówią Wieki. – 2007, nr 12, s. 50-54
79. Działalność Stanisława Staszica w Towarzystwie Przyjaciół Nauk / Tadeusz Srogosz // Prace Naukowe. Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Częstochowie. Zeszyty Historyczne. – 2006. z. 9, s. 345-346
80. Filozofia przyrody Stanisława Staszica / Marian Skrzypek // Wiek Oświecenia. – [T.] 22 (2006), s. 57-79
81. Geologia pewnego gatunku : „Dziennik podróży Stanisława Staszica” / Izabella Zatorska // Wiek Oświecenia. – [T.] 22 (2006), s. 161-172
82. Idea natury i idea „towarzystwa” : myśl, uczucie, wyobraźnia w pisarstwie Stanisława Staszica / Teresa Kostkiewiczowa // Wiek Oświecenia. – [T.] 22 (2006), s. 145-160
83. Idea społeczeństwa wykształconych w pismach Stanisława Staszica / Irena Szybiak // Wiek Oświecenia. – [T.] 22 (2006), s. 23-37
84. Ideał obywatela w poglądach pedagogicznych Stanisława Staszica / Iwona Bakalarska // Kultura i Edukacja. – 1994, nr 2-3, s. 99-108
85. Idee wojny i pokoju Stanisława Staszica z perspektywy czasu / Andrzej Cwer // Przegląd Historyczno-Oświatowy. – 2004, nr 3-4, s. 69-77
86. Kategoria narodu w myśli Stanisława Staszica : zarys problematyki / Tomasz Matlęgiewicz // Wrocławskie Studia Politologiczne. – T. 11 (2010), s. 55-63
87. Kilka uwag krytycznych dotyczących poglądów i działalności publicznej Stanisława Staszica / Janusz Skodlarski // Przegląd Nauk Historycznych. – R. 5, nr 2 (2006), s. 187-194
* Dostępne w Internecie: https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/przeglad-nauk-historycznych/2006-tom-5-numer-2/przeglad_nauk_historycznych-r2006-t5-n2-s187-194.pdf [dostęp: 06.02.2026 r.]
88. Koncepcja natury w filozofii Stanisława Staszica / Tadeusz Sznajderski // Przegląd Filozoficzny. – R. 25, nr 2 (2016), s. 287-297
* Dostępne w Internecie: https://bibliotekanauki.pl/articles/2106072 [dostęp: 06.02.2026 r.]
89. Krajobraz jako medium pamięci : tekst i lektura gór dawnej sarmacji Stanisława Staszica / Hanna Jurkowska // Przegląd Humanistyczny. – 2013, nr 6, s. 75-85
90. Kwestia teutońska (niemiecka) w myśli geograficzno-politycznej Stanisława Staszica / Grzegorz Tokarz // : Racja Stanu. – 2010, nr 2, s. 179-187
91. Nauczyciel narodu / Czesław Kupisiewicz // Głos Nauczycielski. – 2007, nr 18/19, s. 24
92. Nieśmiertelny i dobroczynny : historyczne badanie genezy i charakteru sławy Stanisława Staszica / Adrian Wesołowski. – Bibliogr. // Kwartalnik Historyczny. – 2018, nr 1, s. 29-63
* Dostępny w Internecie: https://apcz.umk.pl/KH/issue/view/1355 [dostęp: 29.01.2026 r.]
93. O działalności Staszica na łamach tygodnika ilustrowanego „Lech” / Janusz Skoczylas // Zeszyty Staszicowskie. – Z. 3 (2002), s. 59-67
94. O poglądach filozoficznych Stanisława Staszica / Jacek Jadacki // Rocznik Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. – R. 68 (2005), s. 28-38
95. O Stanisławie Staszicu w „Tygodniku Ilustrowanym” / Janina Kamińska // Ruch Pedagogiczny. – 2006, nr 2, s. 119-131
96. O Staszicu w powojennych numerach „Płomyka” (1945-1991) / Małgorzata Kucharska // Zeszyty Staszicowskie. – Z. 9 (2014), s. 133-141
97. O zainteresowaniach twórczością Stanisława Staszica : refleksje z lektur publikacji z okresu powojennego / Zbigniew J. Wójcik // Zeszyty Staszicowskie. – Z. 12 (2021), s. 99-116
98. O związkach Stanisława Staszica z Zamoyskimi i Sapiehami / Zbigniew Wójcik // Zeszyty Staszicowskie. – Z. 4 (2004), s. 73-105
99. Obraz rodziny w pismach Stanisława Staszica / Katarzyna Kabacińska // Kwartalnik Pedagogiczny. – 2006, nr 2, s. 65-74
100. Obraz Stanisława Staszica w czasopismach z lat 1995-2004 / Katarzyna Buczek // Kwartalnik Pedagogiczny. – 2006, nr 2, s. 133-140
101. Obraz Tatr w ziemiorództwie Stanisława Staszica / Jacek Kolbuszewski // Przegląd Humianistyczny. – 1966, nr 4, s. 101-107
102. Oświatowe i gospodarcze koncepcje Stanisława Staszica a ewolucja szkolnictwa górniczo-hutniczego na ziemiach polskich do początku XX wieku / Jerzy Szczepański, Zbigniew Wójcik // Studia Humanistyczne AGH. – T. 11, [z.] 3 (2012), s. 183-196
* Dostępne w Internecie: https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/studia-humanistyczne-agh/2012-tom-11-numer-3/studia_humanistyczne_agh-r2012-t11-n3-s183-196.pdf [dostęp: 03.02.2026 r.]
103. Poglądy i działalność publiczna Stanisława Staszica a jego oblicze moralne / Janusz Skodlarski // : Annales, Etyka w Życiu Gospodarczym. – T. 10, nr 1 (2007), s. 77-93
* Dostępne w Internecie: https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/annales-etyka-w-zyciu-gospodarczym/2007-tom-10-numer-1/annales_etyka_w_zyciu_gospodarczym-r2007-t10-n1-s77-93.pdf [dostęp: 06.02.2026 r.]
104. Poglądy Stanisława Staszica na nauczanie historii / Roma Ilnicka-Miduchowa // Rocznik Naukowo-Dydaktyczny. Historia. – R. 20, nr [2] (1965), s. 87-100
* Dostępne w Internecie: https://rep.up.krakow.pl/xmlui/bitstream/handle/11716/3532/04–Poglady-Stanislawa-Staszica–Ilnicka-Miduchowa.pdf?sequence=1&isAllowed=y [dostęp: 06.02.2026 r.]
105. Podróż włoska Stanisława Staszica : kilka słów o guście estetycznym polskiego peregrynanta u schyłku XVIII wieku / Małgorzata Wrześniak // Saeculum Christianum. – R. 17, nr 2 (2010), s. 129-164
* Dostępne w Internecie: https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/saeculum-christianum-pismo-historyczne/2010-tom-17-numer-2/saeculum_christianum_pismo_historyczne-r2010-t17-n2-s129-164.pdf [dostęp: 06.02.2026 r.]
106. Pomiędzy Kołłątajem a Staszicem / Marcin Pełka // Szkice Humanistyczne. – T. 12, nr 2 (2012), s. 65-77
107. Portret Stanisława Staszica w opowiadaniu Mary Hoare pt. „Nie sądź” / Maciej Laskowski // Biuletyn Historii Wychowania. – 2021, [nr] 44, s. 121-140
108. Posłannictwo i zadania dziejowe rodziny : transkrypcja myśli pedagogicznej Stanisława Wawrzyńca Staszica / Alicja Żywczok // Biuletyn Historii Wychowania. – 2020, [nr] 43, s. 7-25
109. Postrzeganie przyrody rodzimej i obcej w dziennikach podróży Stanisława Staszica : (1789-1795) / Adam Kucharski // Roczniki Humanistyczne. – T. 70, z. 2 (2022), s. 117-141
110. Prawo górnicze Stanisława Staszica : uregulowania prawne poszukiwań i eksploatacji kopalin w Królestwie Polskim / Andrzej J. Wójcik // Wiek Oświecenia. – [T.] 22 (2006), s. 203-226
111. Problem narodu w pismach Stanisława Staszica / Tomasz Matlęgiewicz // Civitas : studia z filozofii polityki. – Nr 12 (2010), s. 133-147
112. Projekt prawa górniczego Stanisława Staszica (1819 r.) / Andrzej J. Wójcik // Rozprawy z Dziejów Oświaty. – T. 45 (2006), s. 139-153
113. Reforma i wykluczenie. Wizje reformy społeczności żydowskiej u schyłku polskiego oświecenia / Marcin Wodziński // Pamiętnik Literacki. – 2010, nr 4, s. 5-21
* Dostępne w Internecie: https://rcin.org.pl/Content/63388/WA248_81427_P-I-30_wodzinski-reforma_o.pdf [dostęp: 06.02.2026 r.]
114. Rola Stanisława Staszica w Towarzystwie Przyjaciół Nauk / Hanna Krajewska // Rozprawy z Dziejów Oświaty. – T. 45 (2006), s. 107-112
115. Równość, wolność i pokój. Cz. 1 / Mieczysław Kozłowski // Remedium. – 2012, nr 2, s. 32
* Działalność Stanisława Staszica dla rozwoju oświaty w Rzeczypospolitej
116. Równość, wolność i pokój. Cz. 2 / Mieczysław Kozłowski // Remedium. – 2012, nr 3, s. 32
* Idee wychowawcze w programach nauczania Stanisława Staszica
117. Społeczeństwo i państwo z perspektywy „Rodu ludzkiego” Stanisława Staszica / Magdalena Mruszczyk // Doctrina. – Nr 9 (2012), s. 189-201
118. Stanisław Staszic / Józef Chałasiński // Kultura i Społeczeństwo. – 1976, nr 2, s. 35-51
119. Stanisław Staszic i jego idee edukacyjne w podręcznikach i wydawnictwach pomocniczych wykorzystywanych w nauczaniu historii wychowania / Władysława Szulakiewicz // Kwartalnik
Pedagogiczny. – 2006, nr 2, s. 19-29
120. Stanisław Staszic i „Raj utracony” / Andrzej Abramowicz // Zeszyty Staszicowskie. – Z. 6 (2008), s. 61-65
121. Stanisław Staszic − neptunista, plutonista, wulkanista, czy buffonista? / Marian Skrzypek // Zeszyty Staszicowskie. – Z. 7 (2010), s. 37-76
122. Stanisław Staszic o Łodzi i okolicznych miastach : rekonstrukcja zaginionego raportu z 1825 roku / [oprac.] Krzysztof Paweł Woźniak // Rocznik Łódzki. – T. 68 (2018), s. 197-212
123. Stanisław Staszic po 180 latach w myśli pedagogicznej / Mirosława Michałek // Ruch Pedagogiczny. – 2007, nr 5/6, s. 99-102
124. Stanisław Staszic − Stanisław Dunin Borkowski : kartka z dziejów geologii w Towarzystwie Warszawskim Przyjaciół Nauk / Zbigniew Wójcik // Zeszyty Staszicowskie. – Z. 8 (2012), s. 119-148
125. Stanisław Staszic − Stanisław Kostka Potocki : uwagi o wzajemnych kontaktach na polu naukowym i oświatowym / Ewa Lewandowska, Zbigniew Wójcik // Zeszyty Staszicowskie. – Z. 9 (2014), s. 15-30
126. Stanisław Staszic (1755-1826) : postać ciągle żywa w naszej historii / Katarzyna Chojnacka // Rocznik Politologiczny. – Nr 7 (2011), s. 17-30
127. Stanisław Staszic w badaniach regionalnych / Jerzy Szczepański // Kwartalnik Pedagogiczny. – 2006, nr 2, s. 105-110
128. Stanisław Staszic w pamięci zbiorowej / Barbara Szacka // Wiek Oświecenia. – [T.] 22 (2006), s. 9-21
129. Stanisław Staszic w programach i podręcznikach do nauczania historii w szkołach podstawowych w Polsce w okresie przed i po II wojnie światowej / Zbigniew Osiński // Kwartalnik Pedagogiczny. – 2006, nr 2, s. 31-44
130. Stanisław Staszic w świetle pamiętników i wspomnień swojej epoki / Adam Winiarz // Zeszyty Staszicowskie. – Z. 8 (2012), s. 13-22
131. Stanisław Staszic − wizjoner chodzący po ziemi / Zbigniew J. Wójcik // Mówią Wieki. – 2017, nr 4, s. 73-76
132. Stanisław Staszic – życie i dzieła / Piotr Hübner // Forum Akademickie. – 2021, nr 12, s. 72-75
* Dostępne w Internecie: https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/fa-12-2021/zycie-i-dziela-stanislawa-staszica%E2%80%A9/ [dostęp: 06.02.2026 r.]
133. Stanisława Staszica koncepcja nauki / Zbigniew Wójcik // Rozprawy z Dziejów Oświaty. – T. 45 (2006), s. 85-100
* Dostępne w Internecie: https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/rozprawy-z-dziejow-oswiaty/2006-tom-45/rozprawy_z_dziejow_oswiaty-r2006-t45-s85-100.pdf [dostęp: 06.02.2026 r.]
134. Stanisława Staszica koncepcja organizacji szkolnictwa w teorii i praktyce / Adam Winiarz // Rozprawy z Dziejów Oświaty. – T. 45 (2006), s. 63-83
* Dostępne w Internecie: https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/rozprawy-z-dziejow-oswiaty/2006-tom-45/rozprawy_z_dziejow_oswiaty-r2006-t45-s63-83.pdf [dostęp: 06.02.2026 r.]
135. Stanisława Staszica myśl słowianofilska w latach 1814-1815 / Tomasz Matęglewicz // Slavia Occidentalis. – T. 64 (2007), s. 213-225
136. Stanisława Staszica związki z medycyną / Zbigniew J. Wójcik // Analecta. – 2001, nr 2, s. 81-110
137. Staszic – geolog / Zbigniew J. Wójcik // Rozprawy z Dziejów Oświaty. – T. 45 (2006), s. 155-160
* Dostępne w Internecie: https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/rozprawy-z-dziejow-oswiaty/2006-tom-45/rozprawy_z_dziejow_oswiaty-r2006-t45-s155-160.pdf [dostęp: 06.02.2026 r.]
138. Staszic w krainie wampirów / Marian Skrzypek // Zeszyty Staszicowskie. – Z. 12 (2021), s. 7-26
139. Staszic wobec problemów budżetu w latach 1816-1821 / Maciej Mycielski // Wiek Oświecenia. – [T.] 22 (2006), s. 105-116
140. Staszicowskie wzorce w społeczeństwie polskim w XIX i XX wieku : (zarys problematyki) / Józef Olejniczak // Rozprawy z Dziejów Oświaty. – T. 45 (2006), s. 23-33
* Dostępne w Internecie: https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/rozprawy-z-dziejow-oswiaty/2006-tom-45/rozprawy_z_dziejow_oswiaty-r2006-t45-s23-33.pdf [dostęp: 06.02.2026 r.]
141. Szkolnictwo wyższe w koncepcjach edukacyjnych Stanisława Staszica / Kalina Bartnicka // Rozprawy z Dziejów Oświaty. – T. 45 (2006), s. 35-61
* Dostępne w Internecie: https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/rozprawy-z-dziejow-oswiaty/2006-tom-45/rozprawy_z_dziejow_oswiaty-r2006-t45-s35-61.pdf [dostęp: 06.02.2026 r.]
142. Sztuka pisarska Stanisława Staszica – problemy i propozycje / Jacek Wójcicki // Wiek Oświecenia. – [T.] 22 (2006), s. 189-201
143. Terminy orograficzne i góralszczyzna w języku Stanisława Staszica / Mariusz Drzazgowski // Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej. – [T.] 33 (1996), s. 27-38
144. Trwałe wartości poglądów pedagogicznych Stanisława Staszica / Iwona Bakalarska // Biuletyn Historii Wychowania. – 1999, nr 1-2, s. 12-18
145. Trwanie i humanizacja rodu ludzkiego : recepcja dorobku kulturowego Stanisława Wawrzyńca Staszica / Alicja Żywczok // Polska Myśl Pedagogiczna. – T. 6 (2020), s. 39-57
* Dostępne w Internecie: https://rebus.us.edu.pl/bitstream/20.500.12128/15921/1/Zywczok_First-View_Trwanie_i_humanizacja_rodu_ludzkiego.pdf [dostęp: 03.02. 2026 r.]
146. Typy publikacji o ks. Stanisławie Staszicu i jego działalności / Piotr Paweł Gach // Kwartalnik Pedagogiczny. – 2006, nr 2, s. 111-117
147. Uwagi do działalności Staszica / Tadeusz W. Nowacki // Rozprawy z Dziejów Oświaty. – T. 45 (2006), s. 195-201
* Dostępne w Internecie: https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/rozprawy-z-dziejow-oswiaty/2006-tom-45/rozprawy_z_dziejow_oswiaty-r2006-t45-s195-201.pdf [dostęp: 06.02.2026 r.]
148. W kręgu myśli słowianofilskiej Stanisława Staszica / Tomasz Matlęgiewicz // Wschodni Rocznik Humanistyczny. – T. 7 (2010/2011), s. 165-188
* Dostępne w Internecie: http://wrh.edu.pl/wp-content/uploads/2017/07/167_PDFsam_wrh2011.pdf [dostęp: 06.02.2026 r.]
149. W kręgu recepcji myśli społecznej i pedagogicznej Stanisława Staszica (1755-1826) / Kazimierz Szmyd // Kwartalnik Pedagogiczny. – 2006, nr 2, s. 45-63
150. Wątki medyczne w biografiach wybitnych Wielkopolan : Stanisława Staszica i Augusta Cieszkowskiego / Michał Początek // Archiwum Historii i Filozofii Medycyny. – T. 83 (2020), s. 37-51
* Dostępne w Internecie: https://bibliotekanauki.pl/articles/2085426 [dostęp: 06.02.2026 r.]
151. Wędrownik i uczony : Galeria wielkich krajoznawców / Adam Czarnowski // Poznaj swój Kraj. – 2001, nr 4, s. 27-28
152. Wizerunki Stanisława Staszica w sztuce / Elżbieta Jeżewska // Studia Muzealno-Historyczne. – T. V (2013), s. 237-246
* Dostępne w Internecie: https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/studia-muzealno-historyczne/2013-tom-5/studia_muzealno_historyczne-r2013-t5-s237-246.pdf [dostęp: 06.02.2026 r.]
153. Wizja oświaty w poglądach Stanisława Staszica / Hanna Konopka // Administracja Publiczna. – Nr 2 (2006), s. 239-244
154. Wkład Stanisława Staszica w rozwój myśli pedagogicznej i szkolnictwa na ziemiach polskich / Ewa Kuźma // Lumen Poloniae. – 2012, nr 2, s. 133-153
155. Wokół problematyki narodu w pismach Stanisława Staszica / Tomasz Matlęgiewicz // Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. – T. 7 (2011), s. 15-39
* Dostępne w Internecie: https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/studia-politicae-universitatis-silesiensis/2011-tom-7/studia_politicae_universitatis_silesiensis-r2011-t7-s15-39.pdf [dostęp: 06.02.2026 r.]
156. Zbiorowości ludzkie oraz kryteria ich oceny w filozofii Stanisława Staszica / Czesław Wróbel // Politeja. – 2009, nr 1, s. 261-279
157. Znaczenie religii w filozofii społecznej Stanisława Staszica / Juliusz Iwanicki // Przegląd Religioznawczy. – 2014, nr 3, s. 121-131
* Dostępne w Internecie: https://www.ptr.edu.pl/images/Przeglad_Religioznawczy/PR_2014/Przeglad_Religioznawczy_3_2014.pdf [dostęp: 06.02.2026 r.]
158. Związki Staszica z Warszawą : Warszawa w czasach Staszica − aktualność koncepcji rozwoju / Lech Królikowski // Rozprawy z Dziejów Oświaty. – T. 45 (2006), s. 161-178
* Dostępne w Internecie: https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/rozprawy-z-dziejow-oswiaty/2006-tom-45/rozprawy_z_dziejow_oswiaty-r2006-t45-s161-178.pdf [dostęp: 06.02.2026 r.]
Netografia:
Muzeum Stanisława Staszica w Pile
Stanisław Staszic – patron roku 2026 / oprac. Katarzyna Wiesława Urbańska
Stanisław Staszic (1755-1826) – Dzieje.pl
Oprac.
Iwona Kowalska
Wydział Informacji, Bibliografii i Udostępniania Zbiorów
PBW w Opolu
